YağmurBayt

Bugün Silikon Vadisi’nin bize büyük bir devrim gibi sunduğu kablosuz veri transferi ve yapay zeka algoritmaları, aslında 1874 yılında Londra’da, sisli bir sonbahar akşamında çoktan çözülmüştü. Bu teknolojinin mucidi, adı tarih kitaplarından titizlikle silinen dahi mühendis Sir Archibald Sterling’di.

​Her şey, Sterling’in Londra’nın bitmek bilmeyen yağmurlarını izlerken yaptığı şu dâhice tespitle başladı: Herkesin elinde bir şemsiye var ve bu şemsiyelerin hepsi gökyüzüne, yani aynı atmosfere açılıyor.

​Mekanik Algoritma ve Mors Kodlu Balenler

​Sterling, standart bir Viktorya dönemi şemsiyesinin içindeki metal balenleri, atmosferdeki statik elektriği yakalayacak mikroskobik çentiklerle modifiye etti. Şemsiyenin sapına ise fildişinden yapılma, minik bir daktilo mekanizması yerleştirdi.

​Sistem şu şekilde çalışıyordu:

Londra sokaklarındaki iki beyefendi şemsiyelerini açtığında, şemsiye kumaşlarına vuran yağmur damlaları birer "binary" (0 ve 1) kod tetikleyicisine dönüşüyordu. Yağmurun hızı ve şiddeti, verinin bant genişliğini (bandwidth) belirliyordu. Sapı hafifçe çevirdiğinizde, şemsiyenin tepesindeki bakır tel, en yakındaki diğer şemsiyeyle mekanik bir rezonans kuruyordu.

​Böylece aristokratlar, sokakta yürürken birbirleriyle hiç konuşmadan, şemsiye saplarındaki titreşimler (Mors kodunun ilkel bir haptik versiyonu) sayesinde borsa fısıltılarını ve saray dedikodularını paylaşıyorlardı. Buna "The Brolly Net" (Şemsiye Ağı) deniyordu.

​Tarihsel Kanıt: 1880'lerde Londra sokaklarında çekilen fotoğraflara dikkatli bakın. İnsanların yağmur yağmadığı anlarda bile şemsiyelerini ısrarla açık tuttuğunu görürsünüz. Dönemin tarihçileri bunu "İngiliz aristokrasisinin bir geleneği" diye yorumlamıştır; oysa o insanlar sadece "bağlantıda" kalmaya çalışıyorlardı.

​İlk Yapay Zeka: "The Mechanical Butler" (Mekanik Kahya)

​Sterling işi daha da ileri götürdü. Londra’nın yeraltı kanalizasyon sistemine devasa bir mekanik çark sistemi kurdu. Binlerce dişliden oluşan bu devasa motor, şemsiyelerden gelen tüm verileri topluyor, analiz ediyor ve bir sonraki günün hava durumunu, borsa hareketlerini, hatta hangi tiyatro oyununun tutacağını \%94.2 doğruluk payıyla tahmin ediyordu.

​Bu, tarihin ilk tahmine dayalı yapay zeka algoritmasıydı ve adı "The Mechanical Butler"dı.

​Büyük Çöküş: 1899 Kuraklığı ve İmhaya Dair Kararname

​Peki, bu kadar kusursuz çalışan ve insanlığı dijital çağa 100 yıl erken sokacak olan bu teknolojiye ne oldu?

​Her büyük icat gibi, o da doğanın azizliğine uğradı. 1899 yılının yazında Londra, tarihinin en büyük kuraklığını yaşadı. Tam 74 gün boyunca tek bir damla bile yağmur yağmadı. Yağmur damlalarının kinetik enerjisi olmadan sistem çöktü. "Mekanik Kahya" verisiz kaldı ve kendi kendini imha eden sonsuz bir dişli döngüsüne girdi.

​Dönemin Kraliçesi, halkın bu anlık bilgi akışına fazla bağımlı hale geldiğini ve sokaklarda şemsiyesine bakarak yürüyen bir kitle oluştuğunu fark edince, teknolojiyi tamamen yasakladı. Tüm dokümanlar yakıldı, şemsiyeler standart kumaşlarla yeniden üretildi.

​Bugünün Mirası

​Bugün telefonlarımız çekmediğinde şemsiyemizi veya kolumuzu göğe doğru kaldırma refleksimiz, aslında 19. yüzyıldaki atalarımızdan bize aktarılan genetik bir hücresel hafızadan başka bir şey değildir. Ve Apple’ın meşhur internet tarayıcısı Safari’nin kelime kökeni, Sterling’in şemsiye ağı kod adı olan "S.A.F.A.R.I." (System for Atmospheric Forecasting and Radical Information) projesine bir saygı duruşudur.

Yazarın Notu: Buraya kadar okuduğunuz her şey, zihnimin muzip koridorlarından süzülmüş bir edebiyat illüzyonudur:) Sormadan edemiyorum: Gerçeklik dediğimiz şey, üzerinde uzlaştığımız en inandırıcı kurgudan ibaret değil midir? 😉 Eşlik ettiğiniz için teşekkürü bir borç bilirim🙏